مراحل تکاملی کودک دو ساله

قبل از پرداختن به موضوع، لازم است دو موضوع تذکر داده شود. اول اینکه منظور از سن کودک، زمانی است که کودک آن - سن را به پایان رسانده است. مثلا اگر می گوییم کودک ۲ ساله، منظور کودکی است که ۲ سال اول زندگی اش گذشته است (جشن تولد ۲ سالگی گرفته شده است) و وارد سومین سال زندگی‌اش شده است.

توضیح دوم اینکه، محدوده سنی مراحل تکاملی چندان محدود و بسته نیست و مرز دقیقی ندارد و در بسیاری از موارد این مراحل تکاملی و محدوده های سنی در کودکان مختلف حتی میان خواهران و برادران) متغیر بوده و غالبا می تواند چند ماه زودتر یا دیرتر به وقوع بپیوندد و اعدادی که داده میشوند معمولا فقط یک میانگین بوده و صرفا جهت داشتن عدد و معیاری برای ارزیابی اولیه است و نتیجه گیری در مورد اینکه مراحل تکاملی کودک طبیعی است یا نه، بایستی توسط متخصص صورت گیرد.

حال با ذکر این مقدمه ببینیم کودکان در این دوران چه ویژگی‌هایی داشته و هر سنی چه تغییراتی می‌کنند.

ویژگی‌ها و مراحل تکاملی کودک ۲ ساله

این سن زمان شروع استقلال فیزیکی و شکل‌گیری و پایه‌ریزی عزت نفس و اعتماد به نفس است. در حالی‌که پدر و مادر آگاه، توانمند و مهربان در ۲ سال اول تولد، حس اعتماد به دیگران و دنیا را در فرزند خود می‌کارند، در این سنین (اوایل سه سالگی) با پیدایش مفهوم «من» حس اعتماد به خود، ارزشمند بودن و توانمند بودن در کودک بارور می شود. وگاهی اشتباهی هر چند کوچک می تواند باعث وارد شدن صدمه‌ای جدی به این ویژگی شخصیتی کودک (حرمت نفس) شود که به سادگی قابل اصلاح نخواهد بود. در واقع ریشه بسیاری از اختلالات روانی و شخصیتی دوران بزرگسالی اشتباهات والدین در این سنین است.

تکامل فیزیکی (حرکتی)

  • کودک می تواند به خوبی راه برود ولی خشک و خشن میدود.
  • با گرفتن نرده یا دیوار از پله ها بالا و پایین برود.
  • روی صندلی بنشیند.
  • از وسایل کوچک (نظیر مبل) بالا برود.
  • روی پاشنه یا پنجه پاها برود.
  • از قاشق و چنگال استفاده کند (کمی ناشیانه).
  • سعی می کند کارهای شخصی اش را خودش انجام دهد.
  • با تقلید خط کج (دایره یا منحنی) بکشد.
  • کتاب را ورق بزند.
  • توپ را شوت کند.
  • تا حدی در پوشیدن و در آوردن لباسهایش عمل و همکاری کند.
  • حداقل ۵ تا ۶ مکعب را روی هم بگذارد.
  • لیوان یا ظرف محتوی مایع را کج کرده و بریزد.

غذا خوردن کودک

تكامل احساسی- عاطفی

  • کودک در اوایل دو سالگی بسیار خود محور است (و نه خودخواه) و مرکز عالم را خود می‌داند. به عبارت دیگر جهان را فقط از دید خود می بیند. مثلا اگر او گرسنه باشد، در ذهن خود فکر می‌کند که دیگران نیز گرسنه هستند و یا اگر نصف شب بیخوابی به سرش بزند، تعجب می‌کند که چرا دیگران خواب هستند. یا مثلا اگر در حین بازی با مادر، او برای کاری به آشپزخانه برود و در همان زمان شما از بیرون وارد منزل شوید و از کودکتان بپرسید مادرکجاست، در ذهن خود می گوید «خوب معلومه مامان آشپزخانه است، چرا این سوال را می‌کنید؟» و یا به همین دلیل در بازی قایم موشک برای پنهان کردن خود چشمهایش را می بندد و فکر می‌کند چون او کسی را نمی‌بیند، پس دیگران نیز او را نمی‌بینند.

به تدریج شروع به درک خودش به عنوان یک ماهیت مستقل و مجزا و نیز درک مفاهیم مالکیت و متعلقات شخصی می‌کند و مسئله خودمحوری کمرنگ می شود (ولی تا ۶-۷ سالگی درجاتی از آن ممکن است باقی بماند). ماهیت منِ کودک، پدر و مادر را به چالش می‌کشاند تا قدرت و توان خود را بسنجد و اینجا است که پایه‌های اولیه اعتماد به نفس و عزت نفس ریخته می‌شود. در این مرحله کودک نمی‌داند چه می‌خواهد ولی می‌داند یک چیز را نمی‌خواهد و آن دستورات پدر و مادر است. یعنی غالبا هر آنچه که پدر و مادر بگویند و بخواهند، برعکس انجام می دهد و یا مخالفت می کند (از نه گفتن کم نمی آورد).

  • از دیگر تغییرات و یافته ها می‌توان موارد ذیل را نام برد:

- کودک قادر به انتخاب بین دو چیز نیست (یا سخت است و یا هر دو را می‌خواهد).

- در برابر تغییرات مقاومت می‌کند.

- از وابستگی مطلق کم کم خارج می شود.

- به شوخی و مسخره بازی و به هم ریختگی بیشتر و بهتر واکنش نشان میدهد تا به دستورات، نظم، انظباط، منطق و برهان.

- اضطراب جدایی از والدین دارد.

- حالات احساسی و عاطفی صورت را تشخیص داده و درک می کند.

تكامل اجتماعی

  • مفهوم من، تو، مال من و مال تو را درک می کند و در صحبت‌ها از من یا تو به درستی استفاده می کند ولی هنوز ماهیت «ما»، و «مردم (دیگران)» را درک نمی‌کند.
  • سعی به تقلید از دیگران (خصوصأ والدین و بچه های دیگر) می‌کند.
  • از بازی کردن در کنار بچه های دیگر لذت می برد.

تکامل زبانی و عقلانی

  • جملات ۲ تا ۴ کلمه ای را بیان می کند (مثلا «من آب می خواهم»).
  • بیش از ۲۵۰ کلمه می داند.
  • جهت های ساده را می فهمد (بالا، پایین...).
  • تصاویر ساده را می تواند شناسایی کند.
  • نگاه کردن کتاب‌های تصویردار را دوست دارد.
  • تمرکز و توجهش بر روی چیزهای مختلف کوتاه مدت است (زود حوصله اش سر می‌رود).
  • از خطرات ساده (نظیر آتش) دوری می‌کند.

نکات کاربردی و توصیه‌هایی به والدین (در رابطه با کودکان ۲ساله)

  • کتاب‌های تصویردار برای او بخوانید.
  • برنامه‌ای برای بیرون رفتن و تفریح (خصوصأ زمین بازی کودکان با او بگذارید.)
  • هم‌بازی برای او بسیار مهم است و اگر بتوانید ترتیبی اتخاذ کنید که بتواند روزی نیم ساعت تا یک ساعت با هم سن و سالان خود بازی کند.
  • برای خواهر یا برادرش وسایلی را که او مایل به شراکت نیست، تهیه کنید.

توجه: هیچگاه در این سنین از کودک خود نخواهید وسایل‌اش را با دیگری (حتی خواهر و برادر) شریک شود. بلکه با انجام بازی‌های گروهی (نظیر دور هم نشستن و پرت کردن توپ به طرف یکدیگر و به نوبت) مفهوم شراکت و نوبت را در او بیدار و تقویت کنید.

  • هیچگاه از تلویزیون برای سرگرم کردن کودکتان بیش از نیم ساعت در شبانه روز استفاده نکنید.
  • نگران اینکه فرزندتان با قسمتهای خصوصی‌اش بازی می کند، نباشید (در این موقع بدون اینکه به آن مسئله توجه کنید، سعی کنید به نحوی حواس او را پرت کنید، مثلا یک بازی راه بیندازید و یا...)
  • زمانی را به بازی‌های مختلف (خصوصأ تجسمی و مشارکتی) با فرزندتان اختصاص دهید.
  • کودک ممکن است انس و وابستگی شدیدی به وسیله یا اسباب بازی خاصی داشته باشد و با خود همواره به این طرف و آن طرف ببرد (حتی موقع رفتن به دستشویی). آن را از او جدا نکنید تا اینکه خود او آن را رها کند.
  • از گردش و فعالیت های طولانی مدت خودداری کنید (حوصله اش زود سر میرود).
  • کودک ۲ ساله منطق و استدلال ندارد پس برای بیان مطلب و خواسته هایتان از این روش استفاده نکنید. «این جزو مقررات است یا چون من می گویم» ساده ترین روش برای آموزش نظم و انضباط است. اما بتدریج با بزرگتر شدن کودکتان باید توضیحات و دلیل مقررات و درخواستها بر حسب میزان درکشان به سادگی نیز گفته شود.

نظم و انظباط

  • نظم و انظباط و مقررات بایستی ثابت و تخطی ناپذیر ولی مهربانانه و عاقلانه باشند (مثلا هر نوع بددهانی کردن و کتک کاری ممنوع) لذا گذاشتن قواعدی همچون اینکه اگر سر ساعت غذا نخوری دیگر بعدش از غذا خبری نیست کاملا بی مورد، غیر عقلانی و نامهربانانه است.
  • کودکتان را بخاطر هر نوع رفتار خوب و انجام کارهای محوله (هر چند کوچک) تشویق و تحسین کنید. ولی از بزرگنمایی و تحسین دروغین خودداری کنید. سعی کنید تحسین معنی‌دار و هدفمند باشد. مثلا اگر کودکتان اسباب بازیهایش را تقریبا درست مرتب کرده است، با نوازش و کلمات تحسین و محبت آمیز بگویید «چقدر خوب، اسباب بازیها تو جمع کردی و هر کدوم را سرجاش گذاشتی». و در هر زمان مقتضی فرزندتان را ترغیب کنید تا دست به انتخاب بزند ولی انتخابی که شما بتوانید از پس آن برآیید و نیز تعداد انتخاب زیاد نباشد. مثلا اگر می خواهید لباسش را عوض کنید بجای اینکه بگویید "کدام لباست را می خواهی بپوشی؟" بگویید "لباس قرمزتو میخواهی یا سبزه رو؟"
  • هیچگاه سوالات باز نکنید مگر اینکه پاسخ را هر آنچه باشد، بخواهید و بتوانید بپذیرید. مثلا اگر می خواهید حتما فرزندتان دوش بگیرد، نباید سوال کرد که دوست داری بریم حموم؟» بلکه مثلا باید گفت: «میخوای الان بریم حموم یا نیم ساعت دیگه که بابایی میاد خونه؟ یا مثلا اگر او را به مغازه می برید بجای اینکه بپرسید، چی می خواهی؟» بهتر است خودتان ۲ یا ۳ چیز را که مناسب میدانید (مثلا بستنی، شکلات یا بیسکویت) در نظر بگیرید و حق انتخاب بین آنها را به او واگذار کنید (البته اگر هر دو یا سه تا را خواست تعلل نکنید. او در همان ۲ سال اول هزاران خواسته در ذهن خود داشته که هیچکدامشان برآورده نشده‌اند، شما این چند تا را دریغ نکنید).

تربیت و تنبیه...

  • در تعلیم و تربیت بجای داد زدن و تنبیه بدنی، از قاعدة محروم سازی و یا نادیده گرفتن استفاده کنید و همیشه میان رفتار و شخصیت او تمایز قایل شوید (من دوستت دارم ولی اون کاری رو که کرد دوست ندارم).
  • همیشه جایگزین یا راه دومی بگذارید. مثلا اگر فرزندتان در حال بازی با تلفن است، یکی از اسباب‌بازیهایی که او دوست دارد (و یا یک تلفن اسباب بازی) را به او بدهید و بگویید: «نه! با این نمی تونی بازی کنی! بیا با این بازی کن!»
  • چند قاعده مهم و اساسی که آن‌ هم فقط در ارتباط با مسائل بسیار مهم از جمله مسائل سلامتی و ایمنی کودک است، برقرار کنید و بر روی آنها تاکید کنید و به محض تخلف و زیر پا گذاشتن، مجازات و تنبیه مربوطه (که معمولا به صورت تنها گذاشتن کودک برای یکی دو دقیقه و یا محروم سازی از انجام فعالیتی برای مدت کوتاه است) را به اجرا بگذارید. وظیفه پدر و مادر است که تمامی تمهیدات لازم در رابطه با سلامت کودک را بکار ببندند. لذا نمی توان از کودک خواست تا وسایل نوک تیز را داخل پریز نکند، بلکه وظیفه والدین است تا در پوش ایمنی برای تمامی پریزها بگذارند.

کنترل ادرار و مدفوع

  • کودک در این سنین کم کم قدرت کنترل ادرار و مدفوع خود را بدست می آورد و همانند قدرت راه رفتن و نشستن، تا زمانی‌که این ویژگی فیزیولوژیک در او تکامل نیافته باشد، درست نیست که با روشهای غیر اصولی این قدرت را در او کاشت و یا سرعت بخشید. وارد کردن هر گونه فشار به کودک و حساسیت به خرج دادن بجز به تأخیر انداختن آن و غالبا ده‌ها مشکل شخصیتی و روانی در آینده، هیچ چیز دیگری به ارمغان نخواهد آورد. در این زمینه هیچ نوع وسواس، حساسیت و تنبیه جایز نیست. اگر نمی توانید این چنین عمل کنید اول بایستی خودتان توسط متخصص (روانشناس یا روانپزشک) معالجه شوید!

آموزش دستشویی رفتن به کودکان

  • برخلاف اینکه تا ۶-۸ ماهگی (و ترجیحا تا ۱۲ ماهگی) بایستی تمامی احتیاجات و خواسته های کودک بلافاصله برآورده شود. توصیه میشود برای اینکه صبر و تحمل و مفهوم زمان در کودک پرورش یابد، از این سنین به بعد میان خواسته های کودک و برآورده کردنشان کمی فاصله بیاندازید. برای مثال، اگر کودکتان بستنی میخواهد و در یخچال دارید، مثلا بگویید اجازه بده این کتاب را داخل کتابخانه بگذارم بعد (این فاصله را از چند ثانیه شروع کنید و بتدریج به چند دقیقه برسانید).

از کتاب: "پرورش، تربیت و مراقبت از کودکان و نوجوانان؛ ۲ تا ۵ سالگی"

نوشته شده توسط همپای کودک در تاریخ ۹۹/۰۷/۲۳ ساعت ۰۸:۱۵ | تعداد دیدگاه‌ها: ۰ دیدگاه | دسته‌بندی: بلاگ | برچسب‌ها: تحول، تکامل، تکامل اجتماعی، تکامل زبانی، تکامل عاطفی، تکامل عقلانی، تکامل فیزیکی، تکاملی احساسی، رشد، کودک دو ساله، کودک نوپا

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *